Tedarik Zincirinde Yeşil Dönüşüm Sinyali İklim Değişikliği Taahhüdü İmzalandı

Küresel ticaretin kalbi olan lojistik ve taşımacılık sektörü, Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında daralan emisyon hedefleriyle yüzleşirken, sivil toplum ve iş dünyası entegrasyonuyla hayata geçirilen iklim değişikliği taahhüdü, sektördeki kurumsal dönüşümün artık ertelenemez bir yasal ve sosyal zorunluluk olduğunu kanıtlıyor. Türkiye’de iklim kriziyle mücadelede sivil toplumun rolünü güçlendirmeyi hedefleyen ve 30 öncü kurumun imzasıyla duyurulan “İklim Değişikliği ile Mücadele için Türkiye Ulusal Filantropi Taahhüdü”, 16 Haziran’da İstanbul’da düzenlenen lansmanla kamuoyuna tanıtıldı. Sabancı Vakfı’nın hibe desteği ve Türkiye Üçüncü Sektör Vakfı’nın (TÜSEV) yürütücülüğünde başlatılan bu hareket, ilk bakışta sadece sivil toplumu ilgilendiren bir gelişme gibi görünse de; aslında ağır vasıta filolarının, tedarik zinciri yöneticilerinin ve semi-treyler üreticilerinin yakın gelecekteki yatırım kararlarını doğrudan şekillendirecek olan Çevresel, Sosyal ve Yönetişim (ESG) standartlarının temel taşlarını döşemektedir. Sanayi devlerinin ve sivil toplumun bu ortak iradesi, lojistik operasyonlarında dizel bağımlılığının bitirilmesi ve sıfır emisyonlu nakliye modellerine geçiş için çok güçlü bir pazar baskısı yaratmaya hazırlanıyor.

Sivil Toplumdan Tedarik Zincirine Sıçrayan İklim Değişikliği Taahhüdü Etkisi

Minerva Han’da düzenlenen lansmanla Türkiye’nin de katıldığı Philanthropy Europe Association (Philea) ve WINGS tarafından yürütülen bu küresel hareket, iklim krizini yalnızca ağaç dikmek veya karbon saymak gibi dar bir çevresel vizyondan çıkarıp; sosyal, ekonomik ve toplumsal boyutlarıyla ele alan bütüncül bir ekosistem yaklaşımını benimsiyor. Lojistik ve karayolu taşımacılığı bağlamında bu bütüncül yaklaşım; tedarik zincirindeki kopmaların, aşırı hava olayları nedeniyle değişen navlun rotalarının ve sınır kapılarındaki karbon vergisi (SKDM) uygulamalarının doğrudan iş modellerine entegre edilmesini gerektiriyor.

Etkinliğin açılışında konuşan TÜSEV Temsilciler Kurulu Başkanı Nevgül Bilsel Safkan, bu taahhüdün kapsayıcılığına ve küresel sorunların yerel etkilerine şu sözlerle dikkat çekti:

“İklim Değişikliği ile Mücadele için Türkiye Ulusal Filantropi Taahhüdü sivil toplumun iklim krizine karşı ortak sorumluluk alma iradesidir. Türkiye’nin, dünya genelinde yüzlerce filantropi kuruluşunu bir araya getiren İklim için Filantropi hareketinin 13. ulusal taahhüdü olarak bu küresel ağa katılmasından büyük memnuniyet duyuyoruz. İklim değişikliği artık yalnızca çevresel bir mesele değil; eşitsizlikleri derinleştiren ve toplumun en kırılgan kesimlerini doğrudan etkileyen küresel bir sorun. TÜSEV olarak, bu ulusal taahhüde liderlik ederek Türkiye’de filantropi alanının iklim krizine karşı daha güçlü, daha koordineli ve daha etkili bir rol üstlenmesine katkı sunmayı hedefliyoruz.”
Nevgül Bilsel Safkan – TÜSEV Temsilciler Kurulu Başkanı

Lojistik şirketleri için bu açıklamanın operasyonel çevirisi oldukça nettir. Büyük holdinglerin, perakende devlerinin ve üreticilerin desteklediği bu tür taahhütler, firmaların tedarikçilerini seçerken “Kapsam 3” (Scope 3) emisyonlarını sıkı bir şekilde denetleyecekleri anlamına gelir. Kurumsal bir müşterinin malını taşıyan filonun yarattığı emisyon, o müşterinin karbon bilançosuna yazılmaktadır. Dolayısıyla, yeşil lojistik altyapısı olmayan nakliyeciler, yakın gelecekte bu büyük ihalelerin kapısından dahi giremeyecektir.

Birlikte Eylem İhtiyacı ve Filo Yönetiminde Konsolidasyon

Türkiye karayolu taşımacılık pazarı, oldukça parçalı (fragmante) ve bireysel taşıyıcıların yoğun olduğu bir yapıya sahiptir. İklim krizine karşı alınacak önlemlerin (örneğin elektrikli çekicilere geçiş, intermodal yatırımlar veya aerodinamik treyler tasarımları) bireysel firmaların altından kalkamayacağı kadar yüksek sermaye harcamaları (CAPEX) gerektirdiği bir gerçektir. Sabancı Vakfı’nın destekleriyle hayata geçen lansmanda konuşan Güler Sabancı, “birlikte hareket etme” vizyonunun önemini vurgulayarak aslında iş dünyası ve lojistik ekosistemi için de kritik bir reçete sunmuştur:

“Dünyaca ünlü Doğa Belgeselcisi David Attenborough’nın dediği gibi aslında herkes ne yapılması gerektiğini biliyor. Nasıl yapılması gerektiğini de biliyor. Ama bir eksiğimiz var: Birlikte aksiyon alabilmek, aynı hedefe bakabilmek. Geleceğimiz için nereye ve nasıl gideceğimizi bilmenin yolu ortak bir amaç etrafında, birlikte hareket etmekten geçiyor. Ama bunun tek başına yapılacak bir yolculuk olmadığını biliyoruz. Bu anlayışla, Sabancı Vakfı olarak 2020 yılında Philea ve Wings öncülüğünde başlatılan Uluslararası İklim Taahhüdü’ne Türkiye’den imza atan ilk kuruluş olduk.”
Güler Sabancı – Sabancı Vakfı Mütevelli Heyeti Başkanı

Sanayi devi Sabancı Topluluğu’nun bu vizyonu, grubun üretim şirketlerinin tedarik zinciri kontratlarında sürdürülebilirlik şartlarını ne denli katılaştıracağının öncü göstergesidir. Lojistik işletmeleri, rekabetçi kalabilmek için dernekler ve kooperatifler çatısı altında birleşerek “yeşil finansman” kredilerine toplu başvurular yapmalı ve akıllı filo yatırımlarını ortaklaşa kurgulamalıdır.

COP31 Vizyonu ve Lojistik Operasyonlarına Yansıyacak Yeni Standartlar

Lansman kapsamında düzenlenen panelde TEMA Vakfı, Roots & Shoots Türkiye ve ÇEKÜL Vakfı yetkililerinin de katılımıyla Türkiye’nin olası COP31 ev sahipliği süreci değerlendirildi. Eğer Türkiye, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı’na (COP31) ev sahipliği yaparsa, ulusal regülasyonların çok daha agresif ve hızlı bir şekilde yürürlüğe girmesi kaçınılmazdır.

TÜSEV Strateji ve Programlardan Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Sema Merve İş, konuya ilişkin bütüncül bakış açısını şu şekilde özetlemiştir:

“İklim için Filantropi hareketinin ortak öğrenme, iş birliği ve kolektif etki için kapsayıcı bir başlangıç noktası oluşturduğuna inanıyoruz. Farklı uzmanlık alanlarından kurumları ortak bir çerçevede buluşturan Türkiye Ulusal Filantropi Taahhüdü ile iklim krizine daha bütüncül bir bakış açısı kazandırmayı hedefliyoruz.”
Sema Merve İş – TÜSEV Genel Sekreter Yardımcısı

Bu bütüncül bakış açısının önümüzdeki 3-5 yıllık projeksiyonda lojistik operasyonlarında yaratacağı somut değişimler şunlardır:

• Treyler Teknolojilerinde Evrim: Sadece çelik taşıyıcılar yerine, rüzgar direncini azaltan yan eteklere (side skirts), lastik basınç izleme sistemlerine (TPMS) ve e-Treyler teknolojilerine sahip akıllı dorse sistemlerine geçiş hızlanacaktır.
• Raporlama ve Şeffaflık: Karayolu filoları, her bir seferin kilometre bazlı karbon salınımını müşterilerine anlık olarak telematik sistemler üzerinden raporlamak zorunda kalacaktır.
• Yeşil Finansmana Erişim: Bankalar, ağır vasıta veya depo yatırımı için kredi vereceği lojistik şirketlerinden ESG (Çevresel, Sosyal, Yönetişim) raporu ve karbon azaltım taahhüdü isteyecektir. Fosil yakıtlı operasyonlarda ısrar eden şirketler, uygun maliyetli finansmana erişemeyecektir.

Lojibit Sektör Analizi

Sivil toplum öncülüğünde başlatılan bu kapsamlı iklim değişikliği taahhüdü, Türkiye tedarik zinciri ve ağır vasıta pazarının sadece “mekanik” bir sektör olmaktan çıkıp, uluslararası iklim rejiminin en büyük uygulayıcılarından biri haline dönüşmekte olduğunun güçlü bir işaretidir. Özellikle uluslararası çalışan lojistik şirketleri ve semi-treyler üreticileri açısından bu tür taahhütler, müşterilerin (shippers) satın alma alışkanlıklarının değiştiğini tescillemektedir. Bugüne kadar navlun fiyatı üzerinden yapılan sert rekabet, yerini “kimin en düşük karbon emisyonuyla, en çevreci ekipmanı kullanarak taşıma yaptığına” bırakmaktadır. Sabancı gibi devasa sanayi aktörlerinin iklimi merkeze alan bu hamleleri, lojistik filoları için açık bir uyarıdır; yatırım bütçelerini Euro 6E standartlı çekicilere, trene yüklenebilir (huckepack) intermodal treylerlere ve yeşil antrepo tasarımlarına ayırmayan nakliye şirketleri, çok kısa bir süre içinde pazarın premium ihalelerinden tamamen silinecektir. Lojistikte kârlılık artık tekerleğin dönmesinden değil, dönüşümün doğaya saygılı olmasından geçmektedir.