vrupa’nın 30 önde gelen treyler üreticisinden gelen ortak bildiriyle, treyler CO2 regülasyonu (EU 2024/1610) yeniden gündemin merkezine oturdu. Belçika’nın Lier kenti yakınlarındaki Koningshooikt’te bir araya gelen üst düzey yöneticiler, Avrupa Komisyonu ve Avrupa Parlamentosu’nu düzenlemeyi gözden geçirmeye çağırdı. Üreticiler, AB’nin karbonsuzlaşma hedeflerini desteklediklerini; ancak mevcut metodolojinin emisyonu azaltmak yerine artırabileceğini ve sektörün rekabet gücünü ciddi biçimde baskı altına aldığını savunuyor. AB pazarına ihracat yapan Türk treyler üreticileri için de doğrudan sonuçlar taşıyan bir gelişme.
Treyler CO2 Regülasyonu Neden Tartışmalı?
Treyler CO2 regülasyonu, 2019/1242 sayılı AB düzenlemesini güncelleyen EU 2024/1610 ile CO2 emisyon standartlarının ağır ticari araçların yanı sıra treylerlere de genişletilmesi anlamına geliyor. Düzenleme 14 Mayıs 2024’te kabul edildi ve 1 Temmuz 2024 itibarıyla yürürlüğe girdi.
Tartışmanın merkezinde ise VECTO simülasyon aracı yer alıyor. Treylerler doğrudan CO2 emisyonu üretmediği halde, üreticiler standartlaştırılmış referans yükler ve operasyon döngüleri üzerinden hesaplanan simüle edilmiş emisyonlara göre değerlendiriliyor. Bildiriyi imzalayan firmalara göre bu yöntem, treyler kullanım alanlarının çeşitliliğini, değişen yük gereksinimlerini ve Avrupa filolarında hızla yaygınlaşan sıfır emisyonlu çekicileri yeterince yansıtmıyor.
Üreticilerin dikkat çektiği paradoks şu: Mevcut çerçeve, regülasyon hedeflerini tutturmak adına yük kapasitesini düşüren tasarım değişikliklerini teşvik edebilir. Aynı hacimdeki yükü taşımak için daha fazla sefer gerekmesi, toplam CO2 emisyonunu azaltmak yerine artırabilir. Yani düzenleme, hedeflediği sonucun tam tersini üretme riski taşıyor.
Üreticilerin Beş Temel Talebi
Ortak bildiriyle birlikte sunulan dilekçe, politika yapıcılara beş somut öneri getiriyor:
- İncelemenin öne çekilmesi: Regülasyonun 15. madde kapsamındaki gözden geçirmesi 2027’den 2026’ya alınmalı ve 2030’dan itibaren daha ulaşılabilir filo hedefleri belirlenmeli.
- Kademeli geçiş: Filo hedefleri 1 Temmuz 2030’dan itibaren kademeli uygulanarak pazardaki sarsıntı azaltılmalı.
- Ceza moratoryumu: Metodoloji ve ceza yapısı gözden geçirilirken cezalara geçici bir moratoryum getirilmeli.
- VECTO revizyonu: Metodoloji, gerçek dünya treyler operasyonlarını ve artan sıfır emisyonlu çekici payını yansıtacak biçimde yeniden düzenlenmeli.
- Kredi-borç sisteminin yeniden değerlendirilmesi: Öngörülen kredi-borç mekanizması, gerekli treyler teknolojileri belirlenen sürede yeterli ölçekte ticari olarak sunulamayacağı için etkin çalışamaz.
“Karbonsuzlaşma, sanayisizleşmeye dönüşmemeli.”— Kris Van Dijck, Avrupa Parlamentosu Üyesi (Belçika)
Alman AP Üyesi Jens Gieseke ise sektörün yeşil dönüşümü desteklemeye devam ettiğini, ancak hedeflerin teknik olarak ulaşılabilir olması gerektiğini vurguladı. Gieseke, planlanan 2027 incelemesini beklemek yerine 2026 yılı içinde kanıta dayalı bir gözden geçirme yapılması çağrısında bulundu.
70 Bin İstihdam ve Milyonlarca Euro Ceza Riski
Üreticilerin ikinci büyük kaygısı düzenlemenin finansal etkisi. 2030’dan itibaren hedeflerini aşan üreticiler, öngörülen sınırın üzerindeki her gCO2/tkm için tescil edilen araç başına 4.250 Euro ceza ile karşılaşabilecek.
Sektörün ortaya koyduğu tablonun ana başlıkları:
- Yıllık milyonlarca euro: Potansiyel cezaların üretici başına yıllık milyonlarca euroya ulaşabileceği belirtiliyor.
- Yaklaşık 70 bin istihdam: Avrupa treyler üretim sektöründeki 70 bin dolayında istihdamın risk altında olduğu ifade ediliyor.
- Zamanlama uyumsuzluğu: Emisyon azaltımını mümkün kılacak treyler teknolojilerinin, gerekli takvimde yeterli ölçekte piyasada olmayacağı öne sürülüyor.
Süreçte Neler Yaşandı?
Koningshooikt’teki ortak bildiri, aslında aylardır süren bir mücadelenin son halkası. Sekiz önde gelen Avrupalı treyler üreticisi — Fliegl Fahrzeugbau, Kögel Trailer, Krone, Langendorf, Schmitz Cargobull, Schwarzmüller, System Trailers ve Wecon — daha önce regülasyonun kilit hükümlerine karşı Avrupa Adalet Divanı’na (AAD) başvurmuştu. Mayıs ayı sonunda Strazburg’da bir araya gelen sektör temsilcileri, sürecin durumunu değerlendirmişti.
Sekiz üreticiden oluşan Alman koalisyonu adına konuşan sözcü Gero Schulze Isfort, normalde aynı müşteri için rekabet eden 30 üreticinin bir araya gelmesinin, sektörün endişelerinin ciddiyetini gösterdiğini belirtti. Isfort’a göre sektör, hatalı bulduğu bir simülasyon metodolojisiyle cezalandırılmak yerine emisyonu gerçekten azaltan düzenlemeler istiyor. Tartışma, Avrupa Parlamentosu’nun treylerlerin enerji verimliliğini yol ücretlerine yansıtmayı öngören Eurovignette revizyonuyla da paralel ilerliyor.
Türkiye İçin Ne Anlama Geliyor?
Türkiye, Avrupa’nın en büyük treyler ihracatçılarından biri konumunda. Bu nedenle AB pazarında tescil edilen her yarı treyler, üretim yeri neresi olursa olsun bu düzenlemeye tabi. Regülasyonun geleceği, doğrudan Türk üreticilerin Avrupa’daki rekabet gücünü ilgilendiriyor.
Türkiye’nin sektördeki ağırlığı somut: Adapazarı Mega Kampüsü’nde yıllık 20 bin treyler kapasitesine ulaşan Tırsan, Avrupa’nın en modern tesislerinden birini işletiyor. Yerli sermayeli ve ihracat ağırlıklı çalışan Kässbohrer, Adana’da üretim yapan Schmitz Cargobull Türkiye, Krone Türkiye, Koluman ve Otokar da AB pazarına yönelik güçlü bir üretim tabanı oluşturuyor. Türkiye’nin 2024 otomotiv ihracatı 37,2 milyar dolara ulaşırken, en büyük pazar 27 üyeli Avrupa Birliği oldu.
Pratikte bunun anlamı şu: Metodoloji mevcut haliyle kalırsa, Türk üreticiler de Avrupalı rakipleriyle aynı ceza ve tasarım baskısıyla karşılaşacak. VECTO’ya uygun aerodinamik ve hafif treyler tasarımı geliştirebilen üreticiler ise avantaj yakalayacak. Ar-Ge yatırımına erken başlamış firmalar için bu, bir risk kadar fırsat da içeriyor.
Lojibit Değerlendirmesi
Bu tartışmayı “iklim mi, sanayi mi” ikilemi olarak okumak yanıltıcı olur. Sektörün itirazı hedeflerin varlığına değil, hedeflerin ölçüldüğü yönteme. VECTO’nun yük normalize eden yaklaşımı, yük kapasitesini düşürmeyi teşvik ederek amacının tersine bir sonuç doğurabilir; üreticilerin işaret ettiği asıl kırılma noktası burası.
Türkiye açısından değerlendirdiğimizde tablo çift yönlü. Bir yandan AB pazarına bağımlı üreticiler için ceza ve uyum riski var; diğer yandan patent ve Ar-Ge tarafında güçlü konumdaki Türk üreticiler için düşük sürtünmeli, hafif ve enerji verimli treyler tasarımı yeni bir rekabet alanı açıyor. Filo yönetimi tarafında ise operasyon planlaması, önümüzdeki yıllarda araç seçiminde emisyon skorunu da hesaba katmak zorunda kalacak. 2026 içinde inceleme kararının çıkıp çıkmayacağı, sektör için kritik bir eşik olacak. Lojibit, bu süreci ve Türk üreticilere yansımalarını yakından izlemeye devam edecek.
Bu haber genel bilgilendirme amaçlıdır. Resmi mevzuat metni ve güncel uygulama detayları için EUR-Lex ve Avrupa Komisyonu İklim Eylemi kaynaklarını kontrol edin.
